KAĞIT PARALARIN ARKA YÜZÜNDEKİ KİŞİLER KİMLERDİR?| TÜRK LİRASI BANKNOTLARI

Türkiye'de dolaşımdaki banknotların ortak bir özelliği vardır: Ön yüzlerinde her zaman Mustafa Kemal Atatürk'ün portresi yer alır. Ancak banknotların arka yüzleri, ülkenin bilim, sanat ve edebiyat tarihine katkı sağlamış altı önemli ismi taşır. Bu isimlerin seçimi tesadüfi değildir; her biri kendi alanında derin izler bırakmış, uluslararası düzeyde tanınırlık kazanmış şahsiyetlerdir.

HANGİ PARANIN ARKASINDA KİM VAR?

1 Ocak 2009 tarihinde tedavüle giren E9 Emisyon Grubu banknotlarında yer alan isimler şu şekildedir:

5 TL: Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı (Bilim tarihçisi)
10 TL: Prof. Dr. Cahit Arf (Matematikçi)
20 TL: Mimar Kemaleddin (Mimar)
50 TL: Fatma Aliye Topuz (İlk kadın romancı)
100 TL: Buhurizade Mustafa Itrî (Bestekâr ve müzisyen)
200 TL: Yunus Emre (Halk ozanı ve tasavvuf şairi)

Basım ve ihraç yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Merkez Bankası'na devredilen bu banknotlarda, adı geçen isimler ülkeye sağladıkları katkılar göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Aşağıda her bir ismin hayat hikâyesi, başarıları ve banknot üzerindeki sembolik unsurlar ele alınmaktadır.

5 TL nin arkasındaki kişi Aydın Sayılı kimdir? (1913-1993)

Aydın Sayılı (1913-1993)

İstanbul'da doğan Aydın Sayılı'nın akademik yaşamındaki dönüm noktası, 1933 yılında gerçekleşen lise mezuniyet sınavına dayanır. Sınav heyetinde bulunan Atatürk, öğrencinin verdiği yanıtlardan etkilenerek Milli Eğitim Bakanlığı'na özel ilgi gösterilmesi yönünde talimat vermiştir. Bu destek sayesinde yurt dışına gönderilen Sayılı, Columbia ve Cornell üniversitelerinde eğitim aldıktan sonra 1942 yılında Harvard Üniversitesi'nden bilim tarihi alanında doktora derecesi almıştır. Bu derece, dünya genelinde bu alanda verilen ilk doktora unvanı olarak kabul edilmektedir.

Yurda dönüşünün ardından Ankara Üniversitesi'nde uzun süre akademik görev üstlenen Sayılı, Uluslararası Bilim Tarihi Akademisi başkanlığı da yapmıştır. Çalışmaları uluslararası alanda takdir görmüş; 1973 yılında Polonya hükümeti tarafından Kopernik Madalyası'na, 1990 yılında ise UNESCO Ödülü'ne layık görülmüştür. 5 TL banknotunun arka yüzünde, bilimsel araştırmaya adanmış bu yaşamı simgeleyen güneş sistemi, atom modeli ve DNA sarmalı motifleri yer almaktadır.

10 TL nin arkasındaki kişi Cahit Arf kimdir? (1910-1997)

Selanik doğumlu matematikçi Cahit Arf, akademik kariyerine Göttingen Üniversitesi'nde 1938 yılında tamamladığı doktora ile başlamıştır. İstanbul Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde uzun yıllar öğretim üyeliği yapan Arf, aynı zamanda TÜBİTAK'ın ilk Bilim Kurulu Başkanlığı görevini de üstlenmiştir.

Cebir alanındaki çalışmalarıyla uluslararası matematik camiasında tanınan Arf'ın adı, literatüre "Arf Değişmezi", "Arf Halkaları" ve "Arf Kapanışı" gibi kavramlarla geçmiştir. 10 TL banknotunun arka yüzünde, matematikçinin kendi el yazısıyla kaleme aldığı Arf Değişmezi formülü ile birlikte geometrik motifler ve ikili sayı sistemini çağrıştıran desenler bulunmaktadır.

20 TL nin arkasındaki kişi Mimar Kemaleddin kimdir?(1870-1927)

İstanbul'da doğan Mimar Kemaleddin, günümüz İstanbul Teknik Üniversitesi'nin temelini oluşturan kurumda eğitim gördükten sonra Berlin'de mimarlık öğrenimini tamamlamıştır. Osmanlı mimarisinin klasik unsurlarını batı yapı teknikleriyle sentezleyen Kemaleddin, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önde gelen temsilcilerinden biri olmuş, aynı zamanda ülkenin ilk mimarlık meslek örgütünü kurmuştur.

Eserleri arasında İstanbul'da Bostancı Camii ve Tayyare Apartmanları, Ankara'da ise Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası ve Gazi Eğitim Enstitüsü bulunmaktadır. Ayrıca Kudüs'teki Mescid-i Aksa'nın restorasyon çalışmalarını yürüterek yapının çökmesini önlemiştir. 20 TL banknotunun arka yüzünde Gazi Üniversitesi binasının mimari hatları ile klasik Osmanlı kemer formlarını anımsatan motifler yer almaktadır.

50 TL nin arkasındaki kişi Fatma Aliye Topuz kimdir? (1862-1936)

Tarihçi Ahmet Cevdet Paşa'nın kızı olan Fatma Aliye, Türk edebiyatının ilk kadın romancısı ve felsefecisi olarak kabul edilmektedir. Edebiyat kariyerine 1889 yılında bir çeviri eserle başlamış, 1892'de yayımladığı "Muhadarat" adlı romanıyla tanınmıştır. Eserleri Fransızca ve Arapça'ya çevrilmiş, 1893 yılında Chicago'da düzenlenen bir sergide temsil edilmiştir.

Kız kardeşiyle birlikte kurduğu Şefkat-i Nisvan Derneği aracılığıyla kadınların eğitim ve üretim hayatına katılımını desteklemiştir. 50 TL banknotunun arka yüzünde yazarlık kimliğini simgeleyen hokka, tüy kalem ve kitap figürleri ile çiçek motifleri bulunmaktadır.

100 TL nin arkasındaki kişi Buhurizade Mustafa Itrî kimdir? (1640-1712)

yüzyılda yaşamış olan Itrî, Klasik Türk müziğinin kurucusu olarak kabul edilmekte ve sarayda musiki hocalığı yapmıştır. Binin üzerinde beste yaptığı bilinmesine karşın, günümüze yalnızca yaklaşık kırk eseri ulaşabilmiştir. Dini bayramlarda camilerde topluca okunan eserleri, klasik Türk müziğinin en tanınan yapıtları arasında yer almaktadır.

100 TL banknotunun arka yüzünde ud çalan bir figürün yanı sıra nota defteri çizgileri ve besteciyle özdeşleşmiş çiçek motifleri bulunmaktadır.

200 TL nin arkasındaki kişi Yunus Emre kimdir? (1238-1320)

1.ve 14. yüzyıllarda yaşayan Yunus Emre, Anadolu tasavvuf düşüncesinin ve Türkçe şiirin en önemli temsilcilerinden biri sayılmaktadır. Arapça ve Farsça'nın edebiyat dili olarak kabul gördüğü bir dönemde, eserlerini sade ve anlaşılır bir Türkçe ile kaleme almıştır. Düşünce dünyasının merkezinde, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin tüm insanlığı kucaklayan bir hoşgörü anlayışı yer almaktadır.

1991 yılı, UNESCO kararıyla "Yunus Emre Sevgi Yılı" olarak ilan edilmiştir. 200 TL banknotunun arka yüzünde türbesi, güvercin ve gül figürleri ile birlikte felsefesini özetleyen ünlü mısrası yer almaktadır.

Sonuç

Türk lirası banknotları, yalnızca bir değişim aracı olmanın ötesinde, ülkenin bilim, sanat ve düşünce tarihine küçük birer pencere niteliği taşımaktadır. Cüzdanımızdaki bu banknotlara bir dahaki bakışımızda, üzerlerinde taşınan bu köklü mirası hatırlamak yerinde olacaktır.